1.1. Азамат кінәлі деп қашан танылады?
Қылмыстық іс қозғалған немесе адамнан күдік бойынша жауап алынған сәттің өзі оның кінәлі екенін білдірмейді.
Қылмыстық процесте адамның кінәсін дәлелдеу — заңда белгіленген тәртіппен жүзеге асырылатын процесс.
Сондықтан азамат:
- «маған күдік келтірілді» дегенді;
- «мені полиция шақырды» дегенді;
- «менен жауап алынды» дегенді;
- «маған қатысты қылмыстық іс тіркелді» дегенді «мен кінәлі болып қалдым» деп қабылдамауы керек.
Күдіктінің кінәсін мойындауының өзі автоматты түрде жеткілікті емес. ҚПК-нің 115-бабы 3-бөлігіне сәйкес, күдіктінің кінәсін мойындауы іс бойынша бар дәлелдемелер жиынтығымен расталған жағдайда ғана айыптау негізіне жатқызылуы мүмкін.
Бұл өте маңызды қағида.
1.2. Тергеудің мақсаты — тек айыптау емес Қылмыстық іс бойынша дәлелденуге жататын мән-жайлардың қатарына:
- қылмыстық құқық бұзушылық оқиғасы;
- оны кім жасағаны;
- адамның кінәсі;
- кінәнің нысаны;
- себептері;
- жауаптылыққа әсер ететін мән-жайлар;
- адамның жеке басын сипаттайтын мән-жайлар;
- келтірілген зиян;
- әрекеттің қылмыстық құқыққа қайшылығын жоққа шығаратын жағдайлар;
- қылмыстық жауаптылықтан немесе жазадан босатуға негіз болатын жағдайлар жатады.
Бұл талаптар ҚПК-нің 113-бабында бекітілген.
Демек, азаматтың міндеті тек «өзін ақтау» емес. Істің шынайы мән-жайларын көрсету де маңызды.