Көп азамат «хаттама» мен «жаза» ұғымдарын бір нәрсе деп қабылдайды.
Бұл дұрыс емес.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама — істің рәсімдік құжаты.
Ол әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қозғау және кейін оны қарауға жіберу процесінің маңызды элементтерінің бірі.
ӘҚБтК-де әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғау, хаттама жасау, хаттама жасауға уәкілетті адамдар және хаттаманы қарауға жіберу тәртібі арнайы нормалармен реттеледі. Кодекстің 41-тарауы осы мәселелерге арналған.
Сондықтан хаттама жасалғанын:
«Мен міндетті түрде кінәлі болып қалдым» деп түсінуге болмайды.
Істің түпкілікті нәтижесі заңда белгіленген тәртіппен анықталады.
2.1. Хаттама жасала бастағанда азамат не істеуі керек?
Міне, кітаптың ең маңызды сұрағына келдік.
БІРІНШІ ҚАДАМ:
ӨЗІҢІЗГЕ ҚАНДАЙ ҚҰҚЫҚ БҰЗУШЫЛЫҚ ТАҒЫЛЫП
ОТЫРҒАНЫН АНЫҚТАҢЫЗ.
Полиция қызметкерінен:
«Маған нақты қандай әкімшілік құқық бұзушылық бойынша хаттама жасалып жатыр? ӘҚБтК-нің нақты қай бабы және қай бөлігі көрсетілген?» деп сұраңыз.
Бұл — азаматтың өз жағдайын түсінуінің алғашқы қадамы.
2.2. Хаттаманы оқымай қол қоймаңыз Азаматтардың ең жиі жіберетін қателіктерінің бірі — құжатты оқымай қол қою.
Мысалы, қызметкер:
«Мына жерге қол қойыңыз» дейді.
Азамат құжатты оқымай қол қояды. Кейін:
«Мен мұнымен келіспеймін» дейді.
Бірақ сол кезде өзінің позициясын құжатқа енгізу мүмкіндігін жіберіп алуы ықтимал.
Сондықтан:
Құжатты толық оқыңыз.
Асықпаңыз.
Өзіңізге қатысты:
- аты-жөніңіз;
- көлік туралы мәлімет;
- оқиға күні;
- уақыты;
- орны;
- құқық бұзушылықтың сипаттамасы;
- қолданылған бап;
- басқа да деректер дұрыс көрсетілгенін тексеріңіз.
2.3. Хаттамада қате болса не істеу керек?
Мысалы, хаттамада оқиға болған көше дұрыс көрсетілмеген.
Немесе уақыт қате.
Немесе полиция қызметкері сіздің түсініктемеңізді толық көрсетпеген.
Мұндай жағдайда азамат:
«Хаттаманың мазмұнымен толық келіспеймін.
Өз ескертулерімді енгіземін» деп, өзінің қарсылығын жазбаша көрсетуі керек.
ӘҚБтК-нің 744-бабында өзіне қатысты әкімшілік іс жүргізіліп жатқан тұлғаның хаттамамен және басқа материалдармен танысуға, түсініктеме беруге, хаттаманың мазмұны мен рәсімделуіне ескертулер жасауға, дәлелдемелер ұсынуға, өтінішхаттар мен қарсылықтар білдіруге және қорғаушының заң көмегін пайдалануға құқығы көзделген.
2.4. «Келіспеймін» деген сөзді қалай дұрыс пайдалану керек?
Егер азамат құқық бұзушылықпен келіспесе, жай ғана:
«Келіспеймін» деп жазумен шектелмеу кей жағдайда пайдалы.
Мүмкіндігінше нақты себебін көрсету керек.
Мысалы:
«Хаттамада көрсетілген құқық бұзушылықпен келіспеймін. Мен көрсетілген әрекетті жасаған жоқпын. Оқиға орнында бейнежазба бар. Бейнежазбаны іс материалдарына қосуды сұраймын.» Егер жол белгісіне қатысты дау болса:
«Хаттамада көрсетілген мән-жайлармен келіспеймін. Оқиға орнындағы жол белгісінің орналасуы мен көрінуіне қатысты қарсылығым бар. Оқиға орнының фотосуреттері ұсынылады.» Егер куәгер болса:
«Оқиғаға куә болған адамдар бар. Олардың түсініктемелерін алу және іс материалдарына қосуды сұраймын.» Бірақ азамат тек шындыққа сәйкес келетін мәліметтерді жазуы керек.
2.5. Хаттаманың көшірмесін алу Азамат үшін хаттаманың көшірмесін сақтау өте маңызды.
Өйткені кейін:
- шағым дайындау;
- адвокатқа көрсету;
- сотқа материал әзірлеу;
- полиция қызметкерінің әрекетін талдау;
- хаттамадағы қателерді салыстыру қажет болуы мүмкін.
Әкімшілік хаттаманың көшірмесін беру мәселесі ӘҚБтК-нің 803-бабымен реттеледі; электрондық нысанда жасалған жағдайда оны ақпараттық жүйеде орналастыру туралы хабарлау тәртібі де көзделген.
Сондықтан кітаптың қарапайым ережесі:
Хаттама жасалды ма — оның көшірмесін сақтаңыз.